ఐదేళ్ల గరిష్ఠానికి నోట్ల చలామణి వృద్ధి.. రూ.43.46 లక్షల కోట్లకు Currency in Circulation

ముంబై: దేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపులు వేగంగా విస్తరిస్తున్నప్పటికీ, నగదు వినియోగం తగ్గిపోలేదు. Reserve Bank of India తాజా గణాంకాల ప్రకారం, అక్టోబర్ 15, 2026 నాటికి Currency in Circulation (CiC) విలువ రూ.43.46 లక్షల కోట్లకు చేరింది. గత ఏడాది ఇదే కాలంతో పోలిస్తే Currency in Circulation 13.5 శాతం పెరిగింది. RBI staff రూపొందించిన తాజా ‘State of the Economy’ report ప్రకారం, సెప్టెంబర్ 30 నాటికి CiC growth గత ఐదేళ్లలో అత్యధిక స్థాయికి చేరింది. అసలు ఐదేళ్ల గరిష్ఠం ఏది? ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన clarification అవసరం. RBI reportలో Currency in Circulation మొత్తం విలువ ఐదేళ్ల గరిష్ఠం అని కాకుండా, దాని growth rate ఐదేళ్లలో అత్యధికంగా నమోదైంది అని పేర్కొన్నారు. సెప్టెంబర్ 30తో ముగిసిన పక్షంలో Currency in Circulation growth 13.3 శాతంగా ఉండగా, అక్టోబర్ 15 నాటికి అది 13.5 శాతానికి చేరింది. అందువల్ల headlineలో “నోట్ల చలామణి ఐదేళ్ల గరిష్ఠం” అనే wording కంటే “నోట్ల చలామణి వృద్ధి ఐదేళ్ల గరిష్ఠం” అని రాయడం మరింత ఖచ్చితమైనది. రూ.53.24 లక్షల కోట్లకు Reserve Money Currency in Circulationతో పాటు Reserve Money కూడా గణనీయంగా పెరిగింది. అక్టోబర్ మధ్యనాటికి Reserve Money రూ.53.24 లక్షల కోట్లకు చేరింది. గత ఏడాది ఇదే కాలంతో పోలిస్తే ఇది 10.3 శాతం అధికం. Reserve Money అంటే ప్రజల వద్ద ఉన్న నగదు మాత్రమే కాదు. Currency in circulationతో పాటు RBI వద్ద బ్యాంకుల డిపాజిట్లు, ఇతర reserve components కూడా ఇందులో భాగమవుతాయి. FCNR(B) deposits ప్రభావం Reserve Moneyలో పెరుగుదలకు Foreign Currency Non-Resident (Bank) — FCNR(B) deposits కూడా ఒక ప్రధాన కారణంగా నిలిచాయి. 2026 జూన్ 8న RBI ప్రత్యేక dollar-rupee forex swap facilityని ప్రవేశపెట్టింది. ఇందులో FCNR(B) depositsతో పాటు External Commercial Borrowings, Overseas Foreign Currency Borrowings inflowsకు కూడా అవకాశం కల్పించారు. ఈ ప్రత్యేక window ఆగస్టు 31న ముగిసే సమయానికి బ్యాంకులు దాదాపు 133 బిలియన్ డాలర్ల FCNR(B) deposits సమీకరించినట్లు తాజా నివేదిక తెలిపింది. ఈ foreign currency inflows banking systemలో liquidity పెరగడానికి దోహదపడ్డాయి. RBI liquidity infusion Reserve Moneyలో పెరుగుదల వెనుక RBI liquidity operations కూడా కీలకంగా ఉన్నాయి. FY26లో open market operations ద్వారా RBI భారీగా liquidityని వ్యవస్థలోకి ప్రవేశపెట్టింది. FY27లో కూడా swap windows ద్వారా liquidity support కొనసాగింది. ఈ చర్యల ప్రభావంతో banking systemలో liquidity conditions కొంతకాలం సడలినప్పటికీ, ఇప్పుడు RBI మళ్లీ excess liquidityని absorb చేసే దిశగా చర్యలు చేపడుతోంది. పండుగల సీజన్‌లో cash demand పండుగల సీజన్‌లో సాధారణంగా cash demand పెరుగుతుంది. ప్రజలు బ్యాంకుల నుంచి ఎక్కువ నగదు ఉపసంహరించుకోవడంతో banking system నుంచి cash బయటకు వెళ్తుంది. దీనిని economists “currency leakage”గా వ్యవహరిస్తారు. దీంతో banking system liquidity మరింత tight కావచ్చని experts అంచనా వేస్తున్నారు. అందువల్ల “పండుగల కొనుగోళ్లతో Currency in Circulation తగ్గుతుంది” అని రాయడం సరైంది కాదు. సరైన framing: “పండుగల సీజన్‌లో నగదు డిమాండ్ పెరగడం వల్ల banking liquidityపై ఒత్తిడి పెరగవచ్చు.” Forex intervention కూడా ప్రభావితం RBI foreign exchange marketలో జోక్యం చేసుకుంటే కూడా banking liquidityపై ప్రభావం ఉంటుంది. Rupee volatilityని నియంత్రించేందుకు RBI dollars కొనుగోలు లేదా విక్రయాలు చేస్తుంటుంది. తాజా నివేదిక ప్రకారం, forex intervention, festival season cash demand కలిసి banking system liquidityని మరింత కట్టుదిట్టం చేసే అవకాశం ఉందని economists పేర్కొన్నారు. డిజిటల్ చెల్లింపులు పెరిగినా cash demand కొనసాగుతోంది UPI, mobile banking, card payments విస్తృతంగా పెరిగినా, భారత్‌లో నగదు వినియోగం కూడా సమాంతరంగా కొనసాగుతోంది. డిజిటల్ payments పెరుగుతున్నాయంటే Currency in Circulation తప్పనిసరిగా తగ్గాల్సిందే అన్న భావన సరైంది కాదు. ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణం పెరగడం, ఆదాయాలు పెరగడం, గ్రామీణ-పట్టణ నగదు అవసరాలు, festival demand, informal transactions వంటి అనేక అంశాలు cash demandపై ప్రభావం చూపుతాయి. Demonetisation తర్వాత కూడా నగదు పెరుగుదల 2016 demonetisation తర్వాత digital transactions వేగంగా పెరిగినా, ఆర్థిక వ్యవస్థ విస్తరణతో Currency in Circulation మళ్లీ గణనీయంగా పెరిగింది. అందువల్ల “demonetisation వల్ల cash economy శాశ్వతంగా తగ్గిపోతుంది” అనే సులభీకృత భావనకు తాజా data మద్దతు ఇవ్వదు. అయితే cash in circulation పెరగడం alone ద్వారా black money, tax evasion లేదా informal economy పరిమాణంపై నిర్ణయం తీసుకోలేము. అవి వేర్వేరు indicators.