నవంబర్‌లో పెట్రోల్‌, డీజిల్ ధరలు పెరుగుతాయా?.. ద్రవ్యోల్బణంపై కొత్త టెన్షన్

ఇంటర్నెట్ డెస్క్: వాహనదారులకు మరోసారి పెట్రోల్‌, డీజిల్ ధరల భయం మొదలైంది. నవంబర్‌లో దేశీయ ఇంధన ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉందని కొందరు ఆర్థికవేత్తలు అంచనా వేస్తున్నారు. అయితే ఇది ప్రస్తుతం ఒక ఆర్థిక అంచనా మాత్రమే. ధరలు పెంచుతున్నట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం లేదా చమురు మార్కెటింగ్ సంస్థలు అధికారికంగా ప్రకటించలేదు. ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఎకనామిక్స్‌కు చెందిన ముఖ్య ఆర్థికవేత్త అలెగ్జాండ్రా హర్మన్ ప్రసాద్ విశ్లేషణ ప్రకారం నవంబర్‌లో పెట్రోల్‌, డీజిల్ రిటైల్ ధరల్లో మార్పు వచ్చే అవకాశం ఉంది. వచ్చే ఏడాది పలు రాష్ట్రాల్లో ఎన్నికలు జరగనున్న నేపథ్యంలో, ధరల సవరణ జరిగితే అది నవంబర్‌లోనే చోటుచేసుకోవచ్చని ఆమె అంచనా వేసినట్లు కథనం పేర్కొంది. గత మేలో పశ్చిమాసియాలో నెలకొన్న యుద్ధ పరిస్థితులు, అంతర్జాతీయ ముడిచమురు మార్కెట్ ఒత్తిళ్ల నేపథ్యంలో దేశీయ ఇంధన ధరలు పెరిగాయి. ఇప్పుడు మరోసారి ధరలు పెరిగితే గత పెంపులో దాదాపు సగం స్థాయిలో ఉండవచ్చని కొందరు ఆర్థికవేత్తలు అంచనా వేస్తున్నారు. అయితే అసలు పెంపు ఎంత ఉంటుందన్నది ఇప్పటికీ స్పష్టంగా లేదు. పెట్రోల్‌, డీజిల్ ధరలు కేవలం అంతర్జాతీయ క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలతోనే నిర్ణయించబడవు. రూపాయి-డాలర్ మారకం విలువ, రిఫైనింగ్ ఖర్చులు, కేంద్ర-రాష్ట్ర పన్నులు, ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీల మార్జిన్లు వంటి అనేక అంశాలు కలిసి రిటైల్ ధరను నిర్ణయిస్తాయి. అందుకే అంతర్జాతీయంగా ముడిచమురు ధరలు పెరిగినా అదే స్థాయిలో దేశీయ ధరలు వెంటనే పెరుగుతాయని చెప్పలేం. అలాగే క్రూడ్ ధరలు తగ్గినా పెట్రోల్‌, డీజిల్ ధరలు తక్షణమే తగ్గుతాయని కూడా హామీ లేదు. ఇక్కడ ప్రభుత్వ పన్ను విధానం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఇంధన ధరలు పెరిగితే మొదట వాహనదారుల జేబుపైనే ప్రభావం కనిపిస్తుంది. కానీ అసలు ప్రభావం అక్కడితో ఆగదు. డీజిల్ ధరలు పెరిగితే సరకు రవాణా ఖర్చు పెరుగుతుంది. ట్రక్కులు, వ్యవసాయ యంత్రాలు, ప్రజా రవాణా, నిర్మాణ రంగం వంటి అనేక విభాగాల్లో డీజిల్ కీలక ఇంధనం. రవాణా ఖర్చు పెరిగితే కూరగాయలు, పండ్లు, ధాన్యాలు, పాల ఉత్పత్తులు, FMCG వస్తువుల ధరల్లో కూడా పెరుగుదల రావచ్చు. అంటే ఇంధన ధరల పెంపు ద్రవ్యోల్బణానికి multiplier effect ఇవ్వగలదు. పెట్రోల్ ధరల పెరుగుదల వ్యక్తిగత రవాణా ఖర్చును నేరుగా పెంచుతుంది. రోజూ కార్యాలయాలకు బైక్ లేదా కారులో వెళ్లేవారికి నెలవారీ ఇంధన బిల్లు పెరుగుతుంది. క్యాబ్, ఆటో సేవల ఛార్జీలు కూడా పెరిగే అవకాశముంటుంది. అందుకే ఇంధన ధరల పెంపు మధ్యతరగతి కుటుంబాల నెలవారీ బడ్జెట్‌పై తక్షణ ప్రభావం చూపుతుంది. ఇక ఆర్థికవేత్తల ప్రధాన ఆందోళన ద్రవ్యోల్బణంపైనే ఉంది. ఇంధన ధరలు పెరిగితే అక్టోబర్-డిసెంబర్ త్రైమాసికంలో రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం 6.2 శాతానికి చేరవచ్చని అంచనా వేస్తున్నారు. 2027 జనవరి-మార్చి త్రైమాసికంలో అది 6.5 శాతానికి చేరే అవకాశం ఉందని విశ్లేషిస్తున్నారు. ఇది కీలకమైన స్థాయి. ఎందుకంటే రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య పరిధి 2 నుంచి 6 శాతం మధ్య ఉంటుంది. ద్రవ్యోల్బణం 6 శాతం దాటితే ఆర్‌బీఐ ద్రవ్య విధానానికి మరింత ఒత్తిడి ఏర్పడుతుంది. ద్రవ్యోల్బణం ఎక్కువగా ఉంటే వడ్డీరేట్లు తగ్గించే అవకాశం తగ్గుతుంది. అంటే ఇంధన ధరల పెరుగుదల చివరకు హోమ్ లోన్, కార్ లోన్, వ్యాపార రుణాలు వంటి అంశాలపైనా పరోక్ష ప్రభావం చూపొచ్చు. ఇదే ఇంధన ధరల అసలు ఆర్థిక ప్రభావం. పెట్రోల్ బంక్ వద్ద లీటర్‌కు కొన్ని రూపాయల పెరుగుదల చిన్నదిగా కనిపించవచ్చు. కానీ మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థలో అది అనేక దశల్లో ఖర్చును పెంచుతుంది. ఆర్‌బీఐ తాజా అంచనాలు కొంత భిన్నంగా ఉన్నాయి. అక్టోబర్‌లో జరిగిన ద్రవ్య విధాన సమీక్షలో అక్టోబర్-డిసెంబర్ త్రైమాసికానికి ద్రవ్యోల్బణం సుమారు 6 శాతం ఉండవచ్చని అంచనా వేసింది. జనవరి-మార్చి త్రైమాసికంలో అది 5.7 శాతానికి తగ్గుతుందని భావించింది. ఆర్థిక సంవత్సరం ముగిసే సమయానికి ద్రవ్యోల్బణం 5.2 శాతానికి చేరవచ్చని అంచనా వేసింది. అయితే ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఎకనామిక్స్ అంచనా కొంచెం ఎక్కువగా ఉంది. మార్చి సమయానికి ద్రవ్యోల్బణం 5.4 శాతం వద్ద ఉండవచ్చని భావిస్తోంది. ఈ రెండు అంచనాల మధ్య పెద్ద తేడా కనిపించకపోయినా, ఇంధన ధరల్లో కొత్త పెంపు జరిగితే పరిస్థితి వేగంగా మారవచ్చు. ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశం అంతర్జాతీయ ముడిచమురు ధర. భారత్ తన చమురు అవసరాల్లో అధిక భాగాన్ని దిగుమతుల ద్వారా తీర్చుకుంటుంది. అందువల్ల అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ధరలు పెరిగితే భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై నేరుగా ఒత్తిడి పడుతుంది. క్రూడ్ ఆయిల్ ధర పెరిగితే దిగుమతి బిల్లు పెరుగుతుంది. దాంతో రూపాయిపైనా ఒత్తిడి రావచ్చు. రూపాయి బలహీనపడితే డాలర్లలో కొనుగోలు చేసే చమురు మరింత ఖరీదవుతుంది. ఇది ఒక negative feedback loopగా మారే ప్రమాదం ఉంటుంది. అయితే క్రూడ్ ధర పెరిగిన ప్రతిసారి ప్రభుత్వం పూర్తి భారాన్ని వినియోగదారులపై వేయాల్సిన అవసరం లేదు. కేంద్రం ఎక్సైజ్ డ్యూటీ తగ్గించవచ్చు. రాష్ట్రాలు VAT తగ్గించవచ్చు. ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలు కొంత మార్జిన్‌ను భరించవచ్చు. కానీ ఇవన్నీ ప్రభుత్వ ఆదాయం లేదా కంపెనీల లాభాలపై ప్రభావం చూపుతాయి. అందుకే ధరలు పెంచకుండా ఉండటానికీ ఒక ఖర్చు ఉంటుంది. ఇది ఇంధన విధానంలో ప్రధాన opportunity cost. వినియోగదారులను రక్షిస్తే ప్రభుత్వ పన్ను ఆదాయం తగ్గవచ్చు. పన్నులు తగ్గించకపోతే ప్రజలపై ధరల భారం పెరుగుతుంది. ఆయిల్ కంపెనీలను ధరలు తగ్గించమంటే వాటి లాభాలు తగ్గవచ్చు. ఈ మూడు మధ్య సమతుల్యం సాధించాల్సి ఉంటుంది. వచ్చే ఏడాది పలు రాష్ట్రాల్లో ఎన్నికలు ఉండటం కూడా ఇంధన ధరల నిర్ణయాన్ని రాజకీయంగా సున్నితంగా మారుస్తుంది. కానీ ఎన్నికలు ఉన్నాయనే కారణంతో ధరలు ఖచ్చితంగా నవంబర్‌లోనే పెరుగుతాయని చెప్పడం సరైంది కాదు. ఇంధన ధరల నిర్ణయంపై అంతర్జాతీయ మార్కెట్, ప్రభుత్వ పన్ను విధానం, ఆయిల్ కంపెనీల ఆర్థిక స్థితి—all ప్రభావం చూపుతాయి. అందువల్ల రాజకీయ క్యాలెండర్ ఒక్కటే నిర్ణయాత్మక అంశం కాదు. ఇంధన ధరల పెంపు జరిగితే ద్రవ్యోల్బణంపై ప్రభావం ఎంత ఉంటుందన్నది కూడా పెంపు పరిమాణంపై ఆధారపడుతుంది. లీటర్‌కు చిన్న పెంపు అయితే ప్రభావం పరిమితంగా ఉండొచ్చు. భారీ పెంపు అయితే రవాణా, ఆహార ధరలు, తయారీ రంగం మీద ఒత్తిడి ఎక్కువగా ఉంటుంది. ప్రత్యేకంగా డీజిల్ ధరల పెరుగుదల CPIపై పరోక్ష ప్రభావం ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది. వ్యవసాయ రంగానికి కూడా డీజిల్ కీలకం. ట్రాక్టర్లు, పంపుసెట్లు, హార్వెస్టర్లు, సరకు రవాణా—allలో డీజిల్ వినియోగం ఉంటుంది. డీజిల్ ధర పెరిగితే రైతుల ఉత్పత్తి ఖర్చు కూడా పెరుగుతుంది. ఆ ఖర్చు చివరకు మార్కెట్ ధరల్లో ప్రతిబింబించవచ్చు. ఇది ఆహార ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచే మరో మార్గం. దీంతో ఇంధన ధరల పెంపు సమయంలో ప్రభుత్వం కేవలం పట్టణ వాహనదారులను మాత్రమే కాకుండా వ్యవసాయ రంగంపైనా ప్రభావాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ఇంకో అంశం విమాన ఇంధనం, LPG వంటి ఇతర ఇంధనాల ధరలు. క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు ఎక్కువకాలం పెరిగితే వాటిపైనా ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. దీంతో విమాన టికెట్లు, వాణిజ్య రవాణా, వంటగ్యాస్ ఖర్చులపై కూడా ప్రభావం పడవచ్చు. అయితే ఇవన్నీ ఒకేసారి పెరుగుతాయని భావించడం తప్పు. ప్రతి ఉత్పత్తికి వేర్వేరు ధర నిర్ణయ విధానం ఉంటుంది. ప్రస్తుతం వినియోగదారులకు అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం అధికారిక ప్రకటన కోసం వేచి చూడటం. “నవంబర్‌లో ధరలు పెరుగుతాయి” అన్నది ఇప్పటికీ ఆర్థికవేత్తల అంచనా మాత్రమే. పెట్రోల్‌, డీజిల్ ధరల పెంపుపై కేంద్ర ప్రభుత్వం లేదా ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలు అధికారిక నిర్ణయం ప్రకటించలేదు. అందుకే సోషల్ మీడియాలో వచ్చే “రేపటి నుంచి ₹5 పెంపు”, “లీటర్‌కు ₹10 పెరుగుతుంది” వంటి నిర్ధారణలేని సందేశాలను నమ్మకూడదు. ధరల మార్పు జరిగితే ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీల అధికారిక ధర పట్టికల్లోనే స్పష్టత వస్తుంది. ఇంధన ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉన్న సమయంలో కుటుంబాలు కూడా తమ ఖర్చులపై కొంత ప్రణాళిక చేసుకోవచ్చు. అనవసర ప్రయాణాలు తగ్గించడం, కార్‌పూలింగ్, ప్రజా రవాణా వినియోగం, వాహన టైర్ ప్రెషర్ సరిగా ఉంచడం వంటి చిన్న చర్యలు ఇంధన వినియోగాన్ని తగ్గించగలవు. కానీ ఇది వ్యక్తిగత స్థాయిలో మాత్రమే పరిష్కారం. దేశ స్థాయిలో దీర్ఘకాలిక పరిష్కారం చమురు దిగుమతులపై ఆధారాన్ని తగ్గించడం. ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, ప్రజా రవాణా, బయోఫ్యూయల్స్, రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ వంటి రంగాల్లో పెట్టుబడులు పెరిగితే అంతర్జాతీయ చమురు ధరల షాక్‌కు భారత్ తక్కువగా గురవుతుంది. అయితే ఈ మార్పు ఒక్కరోజులో జరగదు. దేశంలో కోట్లాది పెట్రోల్‌, డీజిల్ వాహనాలు ఉన్నాయి. ట్రక్కింగ్, వ్యవసాయం, నిర్మాణ రంగం ఇంకా డీజిల్‌పై భారీగా ఆధారపడుతోంది. అందుకే రాబోయే సంవత్సరాల్లో కూడా క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు భారత ద్రవ్యోల్బణంపై కీలక ప్రభావం చూపుతూనే ఉంటాయి. పెట్రోల్‌, డీజిల్ ధరలు పెరిగితే ఆర్‌బీఐ ముందు కూడా కఠిన నిర్ణయాలు రావచ్చు. ద్రవ్యోల్బణం 6 శాతం పైన నిలకడగా ఉంటే వడ్డీరేట్లను తగ్గించేందుకు కేంద్ర బ్యాంకుకు తక్కువ అవకాశం ఉంటుంది. అవసరమైతే కఠిన ద్రవ్య విధానాన్ని కొనసాగించాల్సి రావచ్చు. ఇది పెట్టుబడులు, గృహ కొనుగోళ్లు, ఆటో మార్కెట్, వ్యాపార రుణాలపై ప్రభావం చూపుతుంది. అందుకే ఇంధన ధరలు ఒక commodity issue మాత్రమే కాదు. అవి మొత్తం monetary policyకి సంబంధించిన అంశం. మరోవైపు ధరలు పెంచకుండా ప్రభుత్వం పన్నులు తగ్గిస్తే fiscal revenue తగ్గుతుంది. ఆ ఆదాయం మౌలిక వసతులు, సంక్షేమ పథకాలు, ఇతర ప్రభుత్వ వ్యయాలకు ఉపయోగపడుతుంది. అందుకే ఇంధన పన్నుల తగ్గింపు కూడా ఉచిత నిర్ణయం కాదు. ఒక చోట ఉపశమనం ఇస్తే మరో చోట ఆదాయం తగ్గుతుంది. ఈ trade-offను ప్రజా చర్చల్లో తరచూ పట్టించుకోరు. ఇంధన ధరలపై చర్చలో మరో బ్లైండ్ స్పాట్ ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీల స్థితి. అంతర్జాతీయ ధరలు ఎక్కువగా ఉండి దేశీయ ధరలు స్థిరంగా ఉంచితే వాటి marketing margins తగ్గుతాయి. ఆ నష్టాన్ని దీర్ఘకాలం భరించడం కూడా సాధ్యం కాదు. అందుకే కొన్ని సందర్భాల్లో ధర పెంపును ఆలస్యం చేయవచ్చు కానీ పూర్తిగా తప్పించలేకపోవచ్చు. అయితే క్రూడ్ ధరలు తగ్గిన సమయంలో కంపెనీలు మంచి మార్జిన్లు సంపాదిస్తే ఆ bufferను ఉపయోగించుకోవచ్చు. అందుకే పెట్రోల్‌, డీజిల్ ధరల సవరణ ఒకే రోజులో తీసుకునే సరళమైన నిర్ణయం కాదు. మొత్తంగా నవంబర్‌లో పెట్రోల్‌, డీజిల్ ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉందని కొందరు ఆర్థికవేత్తలు అంచనా వేస్తున్నారు. ఇంధన ధరల పెంపు జరిగితే రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం మరింత పెరిగి ఆర్‌బీఐ లక్ష్య పరిధి ఎగువ స్థాయిని దాటే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరిస్తున్నారు. అయితే ప్రస్తుతం పెట్రోల్‌, డీజిల్ ధరలు పెంచుతున్నట్లు అధికారిక ప్రకటన లేదు. కాబట్టి దీనిని ఖరారైన పెంపుగా కాకుండా ఒక ఆర్థిక అంచనాగా మాత్రమే చూడాలి. రాబోయే వారాల్లో అంతర్జాతీయ క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు, రూపాయి విలువ, కేంద్ర పన్నుల నిర్ణయాలు, ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీల ధర విధానం—ఈ