ఏఐ, అణు యుద్ధాలు, జీవాయుధాలు మానవాళికి మహా ముప్పు: లాన్సెట్ హెచ్చరిక

ఇంటర్నెట్ డెస్క్: కృత్రిమ మేధస్సు వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఈ కాలంలో దాని ప్రయోజనాల వెంటనే ప్రమాదాలపై కూడా ప్రపంచవ్యాప్తంగా చర్చ పెరుగుతోంది. తాజాగా ప్రముఖ వైద్య జర్నల్ ‘లాన్సెట్’లో ప్రచురితమైన నివేదిక మానవాళి భవిష్యత్తుపై తీవ్రమైన హెచ్చరికలు చేసింది. ఏఐ దుర్వినియోగం, అణు యుద్ధాలు, జీవాయుధాలు, వాతావరణ మార్పులు, యాంటీమైక్రోబయల్ రెసిస్టెన్స్ వంటి అంశాలు సమిష్టిగా మానవ ఆరోగ్యం, జీవన వ్యవస్థలు, ఆహార భద్రతపై తీవ్ర ప్రభావం చూపవచ్చని పేర్కొంది. నివేదికలో వచ్చే 75 ఏళ్లలో ప్రపంచాన్ని ప్రభావితం చేసే 17 ప్రధాన ముప్పులను గుర్తించినట్లు పేర్కొన్నారు. వీటిలో కొన్ని ఇప్పటికే మన ముందున్న సమస్యలు కాగా, మరికొన్ని వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న సాంకేతిక, భౌగోళిక రాజకీయ పరిణామాలకు సంబంధించినవి. ప్రత్యేకంగా ఏఐ దుర్వినియోగాన్ని నివేదిక అత్యంత ప్రమాదకర అంశాల్లో ఒకటిగా ప్రస్తావించింది. కృత్రిమ మేధస్సును సైబర్ దాడులు, జీవాయుధాల రూపకల్పన, తప్పుడు సమాచార వ్యాప్తి, స్వయంచాలక ఆయుధ వ్యవస్థల్లో ఉపయోగిస్తే దాని పరిణామాలు నియంత్రణకు అందకుండా పోవచ్చని హెచ్చరించింది. ఏఐని జీవశాస్త్రంతో అనుసంధానం చేసే ప్రమాదం మరింత సున్నితమైనది. అధునాతన బయోటెక్నాలజీ సాధనాలతో కలిపి ఉపయోగించినప్పుడు హానికరమైన సూక్ష్మజీవులు లేదా జీవాయుధాలను అభివృద్ధి చేసే సామర్థ్యం పెరగవచ్చని నివేదిక సూచించింది. ఇలాంటి సాంకేతికతలు తప్పు చేతుల్లో పడితే లక్షలాది మందిని ప్రభావితం చేసే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరించింది. అయితే ఇక్కడ ఒక విషయం స్పష్టంగా చూడాలి. ఏఐ స్వతహాగా ప్రమాదకరం కాదు; దాని వినియోగ పద్ధతి, భద్రతా నియంత్రణలు, యాక్సెస్ వ్యవస్థలు, పర్యవేక్షణ లేకపోవడం అసలు ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి. కాబట్టి ఏఐ అభివృద్ధిని ఆపడం కంటే దానిపై కఠినమైన భద్రతా ప్రమాణాలు, అంతర్జాతీయ సహకారం, బాధ్యతాయుత వినియోగం అవసరం. అణు యుద్ధం విషయానికి వస్తే, దాని ప్రభావం కేవలం పేలుడు ప్రాంతానికే పరిమితం కాదని నివేదిక గుర్తుచేసింది. భారీ అణు పేలుళ్ల వల్ల వాతావరణంలోకి విపరీతమైన ధూళి, పొగ చేరి సూర్యరశ్మిని అడ్డుకునే పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు. ఈ పరిణామాన్ని సాధారణంగా “న్యూక్లియర్ వింటర్” అని పిలుస్తారు. సూర్యరశ్మి తగ్గితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉష్ణోగ్రతలు పడిపోవచ్చు, పంటల దిగుబడి తగ్గవచ్చు, ఆహార సరఫరా వ్యవస్థలు దెబ్బతినవచ్చు. దీంతో అణు యుద్ధం ప్రత్యక్షంగా చంపే వారికంటే, తర్వాతి సంవత్సరాల్లో ఆహార కొరత, పోషకాహార లోపం, సరఫరా వ్యవస్థల కుప్పకూలింపు వల్ల మరింత పెద్ద జనాభా ప్రభావితమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ఇక జీవాయుధాల ముప్పు కూడా ప్రపంచ ఆరోగ్య వ్యవస్థకు అత్యంత క్లిష్టమైన సవాల్. సహజంగా వచ్చే మహమ్మారులతో పోలిస్తే కావాలనే రూపొందించబడిన జీవ కారకాలు మరింత ప్రమాదకరంగా ఉండవచ్చు. అత్యంత వేగంగా వ్యాప్తి చెందే, నిర్దిష్ట జనాభాను లక్ష్యంగా చేసుకునే, ఇప్పటికే ఉన్న ఔషధాలకు స్పందించని జీవ కారకాలు అభివృద్ధి చేయబడితే ఆరోగ్య వ్యవస్థలపై తీవ్ర ఒత్తిడి పడుతుంది. ఈ నేపథ్యంలో బయోసెక్యూరిటీ, ల్యాబ్ భద్రత, శాస్త్రీయ పరిశోధనల పర్యవేక్షణ, డ్యూయల్-యూజ్ రీసెర్చ్ నియంత్రణలు అత్యంత ముఖ్యం. యాంటీమైక్రోబయల్ రెసిస్టెన్స్ కూడా నివేదిక ప్రస్తావించిన ప్రధాన ముప్పుల్లో ఒకటి. బ్యాక్టీరియా, ఫంగస్ వంటి సూక్ష్మజీవులు యాంటీబయాటిక్స్, ఇతర ఔషధాలకు స్పందించకపోతే సాధారణ ఇన్ఫెక్షన్లు కూడా ప్రాణాంతకంగా మారవచ్చు. ఇది భవిష్యత్తు సమస్య మాత్రమే కాదు; ఇప్పటికే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆరోగ్య వ్యవస్థలు ఈ సవాల్‌ను ఎదుర్కొంటున్నాయి. యాంటీబయాటిక్స్ అధిక వినియోగం, తప్పుగా వినియోగించడం, పశుసంవర్ధక రంగంలో అవసరానికి మించి వినియోగించడం ఈ సమస్యను మరింత పెంచుతున్నాయి. వాతావరణ మార్పు మరో భారీ ముప్పుగా నివేదిక పేర్కొంది. ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతలు పెరుగుతున్న కొద్దీ హీట్‌వేవ్‌లు, వరదలు, కరువు, తుఫాన్లు, అడవి మంటలు మరింత తీవ్రంగా మారవచ్చు. ఇవి నేరుగా ప్రాణ నష్టానికి మాత్రమే కాకుండా, ఆరోగ్య సమస్యలు, ఆహార కొరత, నీటి కొరత, వలసలు, ఆర్థిక అస్థిరతలకు కారణమవుతాయి. భూతాపాన్ని సాధ్యమైనంత తక్కువ స్థాయిలో పరిమితం చేయడం ద్వారా భారీ ఆరోగ్య నష్టాలను నివారించవచ్చని నివేదిక సూచించింది. ఇందులో 1.8 డిగ్రీల సెల్సియస్ పరిమితి ప్రస్తావించబడింది. ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల తీవ్ర స్థాయికి వెళ్లకుండా నిరోధిస్తే బిలియన్ల ఆరోగ్యకర జీవన సంవత్సరాలను కాపాడవచ్చని అంచనా వేసింది. ఇలాంటి లెక్కల్లో DALYs లేదా healthy life years వంటి ఆరోగ్య ప్రమాణాలను ఉపయోగిస్తారు. అంటే కేవలం మరణాల సంఖ్యనే కాదు, వ్యాధులతో కోల్పోయే ఆరోగ్యకర జీవన సంవత్సరాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు. వాయు కాలుష్యం కూడా నివేదికలో కీలక అంశం. నగరాల్లో PM2.5, నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు, ఇతర కాలుష్య కారకాలు ఊపిరితిత్తులు, గుండె, మెదడు ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపుతాయి. కాలుష్యం, వాతావరణ మార్పు పరస్పరం అనుసంధానమైన సమస్యలు. ఫాసిల్ ఫ్యూయల్స్ వినియోగం తగ్గిస్తే ఒకేసారి గ్రీన్‌హౌస్ గ్యాస్ ఉద్గారాలు, వాయు కాలుష్యం రెండూ తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. ప్రకృతి విపత్తులు కూడా మానవ ఆరోగ్యంపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపుతాయి. వరదలు, భూకంపాలు, తుఫాన్లు, కరువు వంటి సంఘటనలు ఆరోగ్య వ్యవస్థలు, రవాణా, నీటి సరఫరా, ఆహార వ్యవస్థలను దెబ్బతీస్తాయి. అయితే నివేదికలోని ప్రధాన సందేశం ఒక్కో ప్రమాదాన్ని విడిగా చూడకూడదన్నదే. ఉదాహరణకు వాతావరణ మార్పు ఆహార ఉత్పత్తిని ప్రభావితం చేస్తే రాజకీయ అస్థిరత పెరగవచ్చు. రాజకీయ అస్థిరత యుద్ధాల ప్రమాదాన్ని పెంచవచ్చు. అలాగే ఏఐ ఆధారిత తప్పుడు ప్రచారం సామాజిక విభేదాలను పెంచితే, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలపై విశ్వాసం తగ్గవచ్చు. దీని ప్రభావం అంతర్జాతీయ సహకారంపై పడుతుంది. అందుకే “కాంపౌండ్ రిస్క్” లేదా “సిస్టమిక్ రిస్క్” అనే దృక్పథం అవసరం. ఒక ప్రమాదం మరో ప్రమాదాన్ని పెంచే విధంగా వ్యవస్థలు పరస్పరం అనుసంధానమై ఉంటాయి. నివేదికను త్వరలో జర్మనీలోని బెర్లిన్‌లో జరిగే ప్రపంచ ఆరోగ్య సదస్సులో చర్చించనున్నట్లు సమాచారం. ప్రపంచ నాయకులు, ఆరోగ్య నిపుణులు, శాస్త్రవేత్తలు, విధాన నిర్ణేతలు ఈ అంశాలపై సమగ్ర వ్యూహాలు రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉందని సూచిస్తున్నారు. ఏఐ భద్రతకు అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు, అణు ఆయుధాల నియంత్రణ, బయోసెక్యూరిటీ ఒప్పందాలు, వాతావరణ చర్యలు—all ఒకే సమయంలో ముందుకు సాగాలి. ఇక్కడ ఒక పెద్ద సమస్య ఏమిటంటే దేశాల మధ్య పోటీ. ఏఐ, సైనిక సాంకేతికత, బయోటెక్నాలజీ రంగాల్లో దేశాలు ఆధిపత్యం కోసం పోటీ పడితే భద్రత కంటే వేగానికి ప్రాధాన్యం పెరుగుతుంది. అదే సమయంలో ఈ సాంకేతికతలపై కఠిన నియంత్రణలు పెట్టడం వల్ల ఆవిష్కరణలకు అడ్డంకులు ఏర్పడవచ్చన్న వాదన కూడా ఉంది. కాబట్టి భద్రత, ఆవిష్కరణ మధ్య సమతుల్యం అవసరం. అణు ఆయుధాల విషయంలో కూడా ఇదే సమస్య. deterrence పేరుతో దేశాలు ఆయుధ నిల్వలను కొనసాగిస్తున్నాయి. కానీ ప్రమాదవశాత్తు ప్రయోగం, తప్పుడు హెచ్చరికలు, సైబర్ దాడులు వంటి ప్రమాదాలు పూర్తిగా తొలగిపోలేదు. ఏఐ ఈ వ్యవస్థల్లో ప్రవేశిస్తే నిర్ణయ ప్రక్రియ వేగవంతమవుతుందేమో కానీ తప్పిదం జరిగితే దాని పరిణామం కూడా వేగంగా తీవ్రంగా మారవచ్చు. కాబట్టి కీలక సైనిక నిర్ణయాల్లో మానవ నియంత్రణ తప్పనిసరిగా ఉండాలన్న వాదన బలపడుతోంది. జీవాయుధాల విషయంలో Biological Weapons Convention వంటి అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు ఉన్నప్పటికీ, అమలు పర్యవేక్షణ పరిమితంగా ఉంటుంది. కొత్త బయోటెక్ సాధనాల వల్ల ఈ వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం పెరిగింది. మానవాళి 2100 నాటికి అంతరించిపోతుందనే హెచ్చరికను ఖచ్చితమైన జోస్యంగా చూడకూడదు. ఇది ప్రమాదం తీవ్రతను చూపించే worst-case scenarioగా చూడటం మంచిది. ఇలాంటి నివేదికల ఉద్దేశం భయపెట్టడం కాదు; ముందుగానే చర్యలు తీసుకోవాలని హెచ్చరించడం. భవిష్యత్తు ముందే నిర్ణయించబడలేదు. విధానాలు, సాంకేతిక భద్రత, అంతర్జాతీయ సహకారం ద్వారా ఈ ప్రమాదాలను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆరోగ్య వ్యవస్థలు కూడా కొత్త రకాల ప్రమాదాలకు సిద్ధం కావాలి. గతంలో ప్రధానంగా వ్యాధులు, పోషకాహారం, మాతా-శిశు ఆరోగ్యం వంటి అంశాలపై దృష్టి ఉండేది. ఇప్పుడు సైబర్ భద్రత, ఏఐ, బయోటెక్, వాతావరణం వంటి అంశాలు కూడా ఆరోగ్య విధానంలో భాగమవుతున్నాయి. ప్రజలకు కూడా సైన్స్ కమ్యూనికేషన్ ముఖ్యమైనది. ఏఐ లేదా జీవశాస్త్రం గురించి అతిశయోక్తి భయాలు వ్యాప్తి చెందకుండా, నిజమైన ప్రమాదాలు మరియు సంభావ్యతల మధ్య తేడా స్పష్టంగా చెప్పాలి. అలాగే ప్రభుత్వాలు అత్యవసర సిద్ధతపై పెట్టుబడులు పెంచాలి. మహమ్మారులు, అణు ప్రమాదాలు, ప్రకృతి విపత్తులకు ఒకేసారి స్పందించగల బలమైన ఆరోగ్య వ్యవస్థ అవసరం. ఆహార భద్రత కూడా కీలకం. పెద్ద స్థాయి వాతావరణ లేదా యుద్ధ ప్రభావాల సమయంలో ప్రత్యామ్నాయ ఆహార సరఫరా వ్యవస్థలు, ధాన్య నిల్వలు, అంతర్జాతీయ సరఫరా నెట్‌వర్క్‌లు అవసరం. ఇంధన భద్రత, నీటి భద్రత, డిజిటల్ మౌలిక వసతుల రక్షణ—all మానవ ఆరోగ్యంతో నేరుగా అనుసంధానమై ఉన్నాయి. మొత్తంగా లాన్సెట్ కథనం ఇచ్చే సందేశం స్పష్టంగా ఉంది. మానవాళి ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద ప్రమాదాలు ఒక్కొక్కటిగా రావు. అవి పరస్పరం ముడిపడి, ఒకదానిని మరొకటి పెంచే అవకాశం ఉంది. అందుకే ఏఐ భద్రత, అణు నిరాయుధీకరణ, జీవ భద్రత, వాతావరణ చర్య, ప్రజారోగ్య వ్యవస్థల బలోపేతం—all సమాంతరంగా జరగాలి. ఈ సమస్యలను నిర్లక్ష్యం చేస్తే ప్రమాదం పెరుగుతుంది. కానీ ముందస్తు చర్యలు తీసుకుంటే పరిస్థితిని మార్చే అవకాశం ఇంకా ఉంది.