అందరికీ అక్టోబర్ 2న గాంధీ జయంతి.. గుజరాత్ విద్యాపీఠ్‌లో మాత్రం అక్టోబర్ 7న ఎందుకంటే?

ప్రత్యేకం, అక్టోబర్ 7: దేశవ్యాప్తంగా మహాత్మా గాంధీ జయంతిని ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 2న నిర్వహిస్తారు. భారతదేశంలో ఈ తేదీ జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందిన రోజు. అయితే గుజరాత్‌లోని గుజరాత్ విద్యాపీఠ్‌లో మాత్రం గాంధీ జన్మదినాన్ని మరో తేదీన కూడా ప్రత్యేకంగా జరుపుకునే సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది. ఈ ఏడాది ఆ ప్రత్యేక వేడుక అక్టోబర్ 7న జరుగుతోంది. ఇది గాంధీ జయంతి అధికారిక తేదీ మారిందనే అర్థం కాదు. అక్టోబర్ 2నే మహాత్మా గాంధీ జన్మదినానికి సంబంధించిన అధికారిక తేదీ. గుజరాత్ విద్యాపీఠ్‌లో జరిగే అక్టోబర్ 7 వేడుక మాత్రం భారతీయ విక్రమ్ క్యాలెండర్ ఆధారంగా పాటించే సాంప్రదాయిక కార్యక్రమం. గుజరాత్ విద్యాపీఠ్ మహాత్మా గాంధీ స్వయంగా స్థాపించిన విద్యాసంస్థ కావడం ఈ సంప్రదాయానికి మరింత ప్రత్యేకతను ఇస్తోంది. గాంధీ జీవితం, ఆయన ఆలోచనలు, స్వదేశీ భావన, స్వావలంబన, గ్రామీణ అభివృద్ధి, చేతివృత్తుల ప్రాముఖ్యత వంటి సిద్ధాంతాలను విద్యార్థులకు చేరవేయడంలో ఈ విద్యాసంస్థ చారిత్రక పాత్ర పోషించింది. సాధారణంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్‌ను అధికారిక తేదీల నిర్ణయానికి ఉపయోగిస్తారు. ఈ క్యాలెండర్ ప్రకారం మహాత్మా గాంధీ 1869 అక్టోబర్ 2న జన్మించారు. అందుకే భారత ప్రభుత్వం సహా ప్రపంచవ్యాప్తంగా గాంధీ జయంతి అక్టోబర్ 2నే నిర్వహించబడుతోంది. అయితే భారతీయ సంప్రదాయ క్యాలెండర్లలో పండుగలు, వ్రతాలు, ప్రత్యేక దినాలు చంద్ర మాసాల ఆధారంగా నిర్ణయించబడతాయి. గుజరాత్ విద్యాపీఠ్ మహాత్మా గాంధీ జన్మదినాన్ని విక్రమ్ క్యాలెండర్ ప్రకారం కూడా గుర్తిస్తూ వస్తోంది. విక్రమ్ క్యాలెండర్ ప్రకారం గాంధీ జన్మతిథి భాద్రపద మాసంలోని ద్వాదశి రోజుగా పరిగణించబడుతుంది. గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్‌తో పోలిస్తే చంద్ర మాసాల తేదీలు ప్రతి ఏడాది మారుతుండటంతో ఈ ప్రత్యేక వేడుక తేదీ కూడా సంవత్సరానికొకసారి మారుతూ ఉంటుంది. ఈ ఏడాది భాద్రపద ద్వాదశి అక్టోబర్ 7న రావడంతో గుజరాత్ విద్యాపీఠ్ ఆ రోజున గాంధీ జయంతికి సంబంధించిన సాంప్రదాయ వేడుకలను నిర్వహిస్తోంది. అందుకే దేశవ్యాప్తంగా అక్టోబర్ 2న గాంధీ జయంతి ముగిసిన ఐదు రోజుల తర్వాత అక్కడ మరోసారి గాంధీ జన్మదినాన్ని స్మరించుకుంటున్నారు. గుజరాత్‌లో ఈ ప్రత్యేక వేడుకను ‘రెంటియా బరాస్’గా పిలుస్తారు. ‘రెంటియా’ అనే పదం చరఖా లేదా రాట్నాన్ని సూచిస్తుంది. మహాత్మా గాంధీ జీవితంలో చరఖాకు ఉన్న ప్రాధాన్యం తెలిసిందే. స్వదేశీ ఉద్యమం, స్వావలంబన, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రతీకగా గాంధీ చరఖాను ప్రోత్సహించారు. అందుకే ఆయన జన్మతిథిని చరఖాతో అనుసంధానిస్తూ ‘రెంటియా బరాస్’గా జరుపుకునే సంప్రదాయం ఏర్పడింది. ఈ పేరు గాంధీ సిద్ధాంతాల్లో ఒకటైన స్వయం సమృద్ధి, చేతివృత్తుల గౌరవం, స్వదేశీ ఉత్పత్తుల వినియోగానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. 1929-30 ప్రాంతం నుంచి ఈ సంప్రదాయం కొనసాగుతోందని కథనంలో పేర్కొన్నారు. అంటే దాదాపు శతాబ్దానికి చేరువైన ఈ ఆచారం గుజరాత్ విద్యాపీఠ్‌లో మాత్రమే కాకుండా గాంధీ భావజాలాన్ని అనుసరించే కొన్ని వర్గాల్లో ప్రత్యేక గుర్తింపును సంపాదించింది. గాంధీ జయంతిని కేవలం జ్ఞాపక దినంగా కాకుండా ఆయన ఆలోచనలను కొత్త తరాలకు పరిచయం చేసే అవకాశంగా గుజరాత్ విద్యాపీఠ్ ఉపయోగిస్తోంది. ఈ ఏడాది వేడుకల్లో విద్యార్థుల భాగస్వామ్యానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. గుజరాత్ విద్యాపీఠ్‌కు చెందిన సుమారు 1,800 మంది విద్యార్థులు అహ్మదాబాద్ నగరంలోని 351 పాఠశాలలను సందర్శించనున్నట్లు సమాచారం. అక్కడి విద్యార్థులతో గాంధీ జీవితం, అహింస, సత్యం, స్వచ్ఛత, స్వావలంబన, సామాజిక సమానత్వం వంటి అంశాలపై మాట్లాడనున్నారు. గాంధీ సిద్ధాంతాలను పాఠ్యపుస్తకాలకే పరిమితం చేయకుండా ప్రత్యక్ష చర్చల ద్వారా చిన్నారులకు చేరవేయాలన్నదే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశమని తెలుస్తోంది. విద్యార్థులు పాఠశాలలను సందర్శించడం ద్వారా గాంధీ ఆలోచనలను సమాజంతో అనుసంధానించే ప్రయత్నం జరుగుతోంది. మహాత్మా గాంధీ స్వయంగా స్థాపించిన గుజరాత్ విద్యాపీఠ్‌కు ఆయన సిద్ధాంతాలతో ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. బ్రిటిష్ పాలన సమయంలో జాతీయ విద్యకు ప్రత్యామ్నాయ వ్యవస్థను నిర్మించాలనే లక్ష్యంతో గాంధీ ఈ విద్యాసంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. విద్య అనేది కేవలం ఉద్యోగం పొందేందుకు ఉపయోగపడే సాధనం కాకుండా వ్యక్తిత్వ నిర్మాణం, సామాజిక బాధ్యత, స్వావలంబన, సేవాభావాన్ని పెంపొందించే ప్రక్రియ కావాలని గాంధీ భావించారు. ఆ ఆలోచనలను గుజరాత్ విద్యాపీఠ్ తన విద్యా విధానాల్లో కొనసాగిస్తూ వచ్చింది. అందుకే గాంధీ జన్మదినాన్ని రెండు విధాలుగా గుర్తించడం అక్కడి ప్రత్యేకతగా మారింది. అక్టోబర్ 2న దేశవ్యాప్తంగా జరిగే అధికారిక గాంధీ జయంతి కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడంతో పాటు, విక్రమ్ క్యాలెండర్ ప్రకారం వచ్చే భాద్రపద ద్వాదశి రోజున ‘రెంటియా బరాస్’ను కూడా నిర్వహిస్తున్నారు. ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే, ఈ ప్రత్యేక తేదీని అధికారిక జాతీయ గాంధీ జయంతిగా భావించకూడదు. ఇది ఒక విద్యాసంస్థ అనుసరిస్తున్న సాంప్రదాయిక, సాంస్కృతిక గుర్తింపుగా మాత్రమే చూడాలి. గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్, విక్రమ్ క్యాలెండర్ మధ్య తేడాల కారణంగానే ఈ తేదీల్లో మార్పు వస్తుంది. భారతీయ పండుగలు దీపావళి, దసరా, జన్మాష్టమి వంటి సందర్భాల్లో ప్రతి ఏడాది తేదీలు మారినట్లే, విక్రమ్ క్యాలెండర్ ప్రకారం గాంధీ జన్మతిథి కూడా మారుతుంది. ఈ సంవత్సరం ఆ తిథి అక్టోబర్ 7న రావడంతో గుజరాత్ విద్యాపీఠ్ ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తోంది. వచ్చే ఏడాది ఇదే తేదీ ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. సంబంధిత హిందూ పంచాంగ గణనల ఆధారంగా తేదీ మారుతుంది. ‘రెంటియా బరాస్’ వేడుకలో చరఖాకు కూడా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. గాంధీ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చరఖాను కేవలం నూలు వడికే సాధనంగా కాకుండా రాజకీయ, ఆర్థిక ప్రతీకగా ఉపయోగించారు. విదేశీ వస్త్రాలను బహిష్కరించి స్వదేశీ వస్త్రాలు ఉపయోగించాలని పిలుపునిస్తూ, ప్రతి భారతీయుడు స్వయం సమృద్ధికి కృషి చేయాలని గాంధీ సూచించారు. అందుకే చరఖా ఆయన రాజకీయ, సామాజిక తత్వంలో కీలక గుర్తుగా నిలిచింది. ఈ నేపథ్యాన్ని గుర్తుచేసేలా ‘రెంటియా బరాస్’ను నిర్వహించడం గుజరాత్ విద్యాపీఠ్ ప్రత్యేక సంప్రదాయంగా కొనసాగిస్తోంది. యువతకు గాంధీ సిద్ధాంతాలను పరిచయం చేయడం, ఆయన ఆలోచనలను ఆధునిక సమాజంతో అనుసంధానించడం ఈ కార్యక్రమానికి ప్రధాన లక్ష్యంగా కనిపిస్తోంది. ఈసారి 351 పాఠశాలలను 1,800 మంది విద్యార్థులు సందర్శించడం కార్యక్రమం విస్తృత స్థాయిని సూచిస్తోంది. ప్రతి పాఠశాలలో గాంధీ జీవితం, దేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ఆయన పాత్ర, అహింస సిద్ధాంతం, సామాజిక సమానత్వంపై అవగాహన కల్పించే కార్యక్రమాలు నిర్వహించే అవకాశం ఉంది. గాంధీ జయంతి అంటే ఒకరోజు మాత్రమే పూలమాలలు వేసి నివాళులర్పించే కార్యక్రమంగా కాకుండా, ఆయన విలువలను నిత్యజీవితంలో అమలు చేయాలనే సందేశాన్ని గుజరాత్ విద్యాపీఠ్ ఈ సంప్రదాయం ద్వారా ముందుకు తీసుకెళ్తోంది. దేశమంతా అక్టోబర్ 2న గాంధీ జయంతి జరుపుకుంటే, గుజరాత్ విద్యాపీఠ్‌లో అక్టోబర్ 7న మరోసారి ఆయనను స్మరించుకోవడం వెనుక ఉన్న కారణం ఇదే. తేదీ వేరు అయినప్పటికీ, ఉద్దేశం మాత్రం గాంధీ ఆలోచనలను తరతరాలకు చేరవేయడమే.