డెంగ్యూతో ప్లేట్‌లెట్స్ తగ్గుతున్నాయా? ఆహారం కంటే వైద్య పర్యవేక్షణే ముఖ్యం
డెంగ్యూ సమయంలో ప్లేట్‌లెట్స్ తగ్గడం సాధారణమే అయినా, సంఖ్య ఒక్కటే ప్రమాదాన్ని నిర్ణయించదు. కివీ, దానిమ్మ, నారింజ, జామ, బొప్పాయి వంటి పండ్లు పోషకాలు అందించవచ్చు కానీ అవి ప్లేట్‌లెట్స్‌ను తక్షణంగా పెంచుతాయని నిర్ధారిత ఆధారాలు లేవు. తగినంత నీరు, ఓఆర్‌ఎస్, విశ్రాంతి అవసరం. తీవ్రమైన కడుపునొప్పి, రక్తస్రావం, వాంతులు, శ్వాస ఇబ్బంది వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే ఆసుపత్రికి వెళ్లాలి.
హెల్త్ డెస్క్: వర్షాకాలం, వాతావరణ మార్పుల సమయంలో డెంగ్యూ కేసులు పెరగడం సాధారణం. డెంగ్యూ నిర్ధారణ అయిన వెంటనే ఎక్కువమంది రోగులు, వారి కుటుంబ సభ్యులు మొదట అడిగే ప్రశ్న “ప్లేట్‌లెట్స్ ఎంత ఉన్నాయి?” అన్నదే. ప్లేట్‌లెట్ కౌంట్ తగ్గితే ఆందోళన రావడం సహజమే. అయితే సంఖ్య తగ్గిందని మాత్రమే చూసి పరిస్థితి తీవ్రంగా ఉందని నిర్ణయించడం తప్పు.
డెంగ్యూ ఒక వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్. ఏడిస్ దోమల ద్వారా ఇది వ్యాపిస్తుంది. వైరస్ కారణంగా రక్తంలోని ప్లేట్‌లెట్స్ సంఖ్య కొంతకాలం తగ్గవచ్చు. ప్లేట్‌లెట్స్ రక్తం గడ్డకట్టడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. అందువల్ల అవి చాలా తగ్గి, రక్తస్రావ లక్షణాలు కనిపిస్తే పరిస్థితి తీవ్రమవుతుంది.
కానీ ప్లేట్‌లెట్ కౌంట్ తగ్గిందనే కారణంతోనే ప్రతి రోగికి ప్లేట్‌లెట్స్ ఎక్కించాల్సిన అవసరం ఉండదు. వైద్యులు కౌంట్‌తో పాటు రోగి రక్తపోటు, హీమటోక్రిట్, మూత్ర పరిమాణం, రక్తస్రావం, శ్వాస, జ్వరం దశ, మొత్తం క్లినికల్ పరిస్థితిని పరిశీలిస్తారు.
ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం. డెంగ్యూలో చాలామంది ప్లేట్‌లెట్ సంఖ్యను మాత్రమే చూసి భయపడతారు. కానీ వైద్యపరంగా అది మొత్తం చిత్రంలోని ఒక భాగం మాత్రమే.
డెంగ్యూలో ఆహారం గురించి కూడా అనేక అపోహలు ఉన్నాయి. ఒక పండు తింటే ప్లేట్‌లెట్స్ వెంటనే పెరుగుతాయి, ఒక రసం తాగితే కౌంట్ ఒక్కరోజులో రెట్టింపు అవుతుంది వంటి వాదనలు సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా కనిపిస్తాయి.
వాస్తవానికి ప్లేట్‌లెట్స్‌ను గంటల్లో లేదా ఒకరోజులో పెంచే నిర్దిష్ట ఆహారం శాస్త్రీయంగా నిరూపితం కాలేదు.
కివీ పండులో విటమిన్ C, ఫైబర్ వంటి పోషకాలు ఉంటాయి. శరీరం కోలుకునే సమయంలో ఇవి ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి. కానీ కివీ ప్రత్యేకంగా ప్లేట్‌లెట్లను పెంచుతుందని బలమైన వైద్య ఆధారాలు లేవు.
దానిమ్మలో యాంటీఆక్సిడెంట్లు, కొన్ని మైక్రోన్యూట్రియెంట్లు ఉంటాయి. ఆకలి తగ్గిన సమయంలో సులభంగా తీసుకోగల పండుగా ఉపయోగపడవచ్చు. కానీ ఇది కూడా డెంగ్యూ చికిత్స కాదు.
నారింజ, జామ, ఆపిల్ వంటి పండ్లు విటమిన్లు, నీరు, కార్బోహైడ్రేట్లు అందిస్తాయి. డెంగ్యూ సమయంలో తినగలిగితే ఇవి శరీరానికి శక్తి, పోషక మద్దతు అందిస్తాయి.
బొప్పాయి పండు కూడా తేలికగా జీర్ణమయ్యే ఆహారంగా తీసుకోవచ్చు. అయితే బొప్పాయి ఆకుల రసం విషయంలో జాగ్రత్త అవసరం.
బొప్పాయి ఆకుల రసం ప్లేట్‌లెట్స్‌ను వేగంగా పెంచుతుందని విస్తృత ప్రచారం ఉంది. కొన్ని చిన్న అధ్యయనాల్లో ప్లేట్‌లెట్ కౌంట్‌పై ప్రభావం ఉందని సూచనలు ఉన్నప్పటికీ, దీన్ని ప్రమాణిత డెంగ్యూ చికిత్సగా పరిగణించడానికి ఆధారాలు సరిపోవు.
అంతేకాదు, ఇంట్లో తయారు చేసే మూలికల రసాలు పరిశుభ్రత సమస్యలు, మోతాదు సమస్యలు, కాలేయంపై ప్రభావం వంటి ప్రమాదాలను కలిగించవచ్చు.
కాబట్టి వైద్యుల సలహా లేకుండా బొప్పాయి ఆకుల రసం, గిలోయ్ లేదా ఇతర మూలికా తయారీలను తీసుకోవడం మంచిది కాదు.
డెంగ్యూలో ఆహారంపై కంటే ద్రవాలు మరింత ముఖ్యమైనవి.
జ్వరం, వాంతులు, ఆకలి తగ్గడం వల్ల శరీరం త్వరగా డీహైడ్రేట్ అవుతుంది. డెంగ్యూలో ద్రవాల కొరత ప్రమాదకరంగా మారవచ్చు.
అందుకే రోగి తాగగలిగితే చిన్న మొత్తాల్లో తరచుగా నీరు, ఓఆర్‌ఎస్, సూప్, కొబ్బరి నీరు వంటి ద్రవాలు తీసుకోవచ్చు. అయితే మూత్రపిండాలు లేదా గుండె సమస్యలు ఉన్నవారు తమ వైద్యుడి సూచన ప్రకారం మాత్రమే ద్రవాల పరిమాణం నిర్ణయించాలి.
ఓఆర్‌ఎస్ ప్రత్యేకంగా ఉపయోగకరం. ఇది కేవలం నీరు మాత్రమే కాదు, శరీరానికి అవసరమైన లవణాలు కూడా అందిస్తుంది.
వాంతులు ఉన్నప్పుడు ఒకేసారి ఎక్కువగా తాగడం కంటే చిన్న సిప్స్‌గా తీసుకోవడం మంచిది.
ఆహారం విషయంలో తేలికగా జీర్ణమయ్యే పదార్థాలు మంచివి. అన్నం, పెరుగు, పప్పు, సూప్, ఇడ్లీ, ఉప్మా, ఖిచ్డీ వంటి ఆహారాలు వ్యక్తి సహించగలిగితే తీసుకోవచ్చు.
ప్రోటీన్ కూడా అవసరం. గుడ్లు, పప్పులు, పాలు లేదా పెరుగు వంటి పదార్థాలు శరీరం కోలుకోవడానికి సహాయపడతాయి.
అయితే ఆకలి బలవంతంగా పెంచాల్సిన అవసరం లేదు. ప్రధాన లక్ష్యం ద్రవాలు తగ్గకుండా చూసుకోవడం.
డెంగ్యూ సమయంలో కొన్ని మందుల విషయంలో ప్రత్యేక జాగ్రత్త అవసరం.
ఇబుప్రోఫెన్, ఆస్పిరిన్, డైక్లోఫెనాక్ వంటి NSAID మందులు రక్తస్రావ ప్రమాదాన్ని పెంచవచ్చు. కాబట్టి వీటిని వైద్యుల సూచన లేకుండా వాడకూడదు.
జ్వరానికి సాధారణంగా పారాసెటమాల్ ఉపయోగిస్తారు. అయినా మోతాదు కూడా వైద్యుని సూచన మేరకే ఉండాలి.
ప్లేట్‌లెట్ కౌంట్ ఎంత తగ్గితే ప్రమాదం అన్నదానికి ఒకే సంఖ్య చెప్పడం సరైంది కాదు. ఉదాహరణకు కొంతమందిలో చాలా తక్కువ కౌంట్ ఉన్నా రక్తస్రావం ఉండకపోవచ్చు. మరికొందరిలో ఇతర క్లినికల్ సమస్యలు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.
అందుకే రక్త పరీక్షల ట్రెండ్ ముఖ్యం. ఒకసారి 80,000 ఉందని చూసి భయపడటం కంటే మరుసటి రోజు ఎంత ఉందో, హీమటోక్రిట్ ఎలా మారుతోందో, రోగి పరిస్థితి ఎలా ఉందో వైద్యుడు పరిశీలిస్తాడు.
డెంగ్యూలో ప్రమాద దశ చాలాసార్లు జ్వరం తగ్గుతున్న సమయంలోనే వస్తుంది. ఇది చాలా మందికి తెలియని విషయం.
జ్వరం తగ్గింది అంటే పూర్తిగా కోలుకున్నారని అనుకోవడం ప్రమాదకరం. కొందరిలో జ్వరం తగ్గిన తర్వాత 24–48 గంటల్లో ప్లాస్మా లీకేజ్ లేదా ఇతర తీవ్రమైన సమస్యలు రావచ్చు.
అందుకే జ్వరం తగ్గిన తర్వాత కూడా రోగిని గమనించాలి.
తీవ్రమైన కడుపునొప్పి ఒక ముఖ్యమైన హెచ్చరిక సంకేతం.
పదేపదే వాంతులు కావడం కూడా ప్రమాద సూచిక.
ముక్కు లేదా చిగుళ్ల నుంచి రక్తస్రావం, వాంతుల్లో రక్తం, మలంలో నల్లగా లేదా రక్తంతో కనిపించడం వంటి లక్షణాలు ఉంటే వెంటనే వైద్య సహాయం అవసరం.
శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, తీవ్రమైన నీరసం, మగత, గందరగోళం, చేతులు కాళ్లు చల్లగా మారడం కూడా అత్యవసర సంకేతాలు.
మూత్రం తగ్గిపోవడం డీహైడ్రేషన్ లేదా రక్తప్రసరణలో సమస్యకు సూచిక కావచ్చు.
ఇలాంటి లక్షణాలు ఉన్నప్పుడు ఇంట్లో పండ్లు, రసాలు, గృహచిట్కాలతో సమయం వృథా చేయకూడదు.
వెంటనే ఆసుపత్రికి వెళ్లాలి.
ప్లేట్‌లెట్లు ఎక్కించడం గురించి కూడా అపోహలు ఉన్నాయి. కౌంట్ తగ్గిందంటే ప్లేట్‌లెట్ ట్రాన్స్‌ఫ్యూషన్ తప్పనిసరి కాదు.
అనవసర ట్రాన్స్‌ఫ్యూషన్‌కు కూడా ప్రమాదాలు ఉన్నాయి. అలర్జిక్ రియాక్షన్లు, ఇన్ఫెక్షన్ ప్రమాదం, ఇతర సమస్యలు రావచ్చు.
అందుకే వైద్యులు రక్తస్రావం, కౌంట్, మొత్తం పరిస్థితి ఆధారంగా మాత్రమే ప్లేట్‌లెట్స్ ఎక్కించాలా వద్దా నిర్ణయిస్తారు.
డెంగ్యూ చికిత్సలో ప్రధానంగా supportive care ఉంటుంది. వైరస్‌ను వెంటనే తొలగించే ప్రత్యేక ఔషధం సాధారణ చికిత్సలో ఉండదు.
శరీరాన్ని సరైన ద్రవాలతో నిలబెట్టడం, జ్వరాన్ని నియంత్రించడం, ప్రమాద లక్షణాలను పర్యవేక్షించడం, అవసరమైతే ఆసుపత్రి సంరక్షణ ఇవ్వడం ప్రధాన విధానం.
రోగులు రక్త పరీక్షలు వైద్యుల సూచన మేరకు చేయించుకోవాలి. గంట గంటకోసారి లేదా అవసరం లేకుండా పదేపదే CBC చేయించుకోవడం అవసరం కాదు.
కానీ ప్రమాద దశలో ఉంటే వైద్యుడు తరచుగా పరీక్షలు సూచించవచ్చు.
డెంగ్యూ సమయంలో సోషల్ మీడియా సమాచారంపై ఆధారపడటం ప్రమాదకరం.
“ప్లేట్‌లెట్లు 20,000 కంటే తక్కువైతే తప్పనిసరిగా ప్లేట్‌లెట్ ఎక్కించాలి” లేదా “బొప్పాయి ఆకుల రసం తాగితే ఒక్కరోజులో కౌంట్ పెరుగుతుంది” వంటి సరళీకరణలు వైద్యపరంగా సరైనవి కావు.
ప్రతి రోగి పరిస్థితి వేరు.
పిల్లలు, గర్భిణీలు, వృద్ధులు, డయాబెటిస్, గుండె, మూత్రపిండ వ్యాధులు ఉన్నవారిని మరింత జాగ్రత్తగా పర్యవేక్షించాలి.
గర్భిణీలలో డెంగ్యూ వచ్చినప్పుడు ప్రసూతి, రక్తస్రావ సంబంధిత సమస్యలు ఉండవచ్చు. కాబట్టి వైద్య పర్యవేక్షణ తప్పనిసరి.
చిన్నపిల్లల్లో దాహం చెప్పలేకపోవడం, నిద్రమత్తు, తక్కువ మూత్రం వంటి లక్షణాలను తల్లిదండ్రులు గమనించాలి.
వృద్ధుల్లో డీహైడ్రేషన్ వేగంగా రావచ్చు.
డెంగ్యూ నివారణ కూడా చికిత్సంతే ముఖ్యం.
ఏడిస్ దోమ సాధారణంగా పగటి సమయంలో ఎక్కువగా కుడుతుంది. ఇళ్ల చుట్టూ నిల్వ నీరు ఉండకుండా చూడాలి.
కూలర్లు, పూల కుండీలు, టైర్లు, బకెట్లు, ట్యాంకులు వంటి వాటిలో నీరు నిల్వ కాకుండా వారానికి ఒకసారి శుభ్రం చేయాలి.
పూర్తి చేతులున్న దుస్తులు ధరించడం, దోమతెరలు, రిపెలెంట్లు ఉపయోగించడం కూడా ఉపయోగకరం.
డెంగ్యూ వచ్చిన వ్యక్తిని దోమ కరిచి మరొకరిని కరిస్తే వైరస్ వ్యాప్తి చెందవచ్చు. కాబట్టి రోగి చుట్టూ కూడా దోమల నియంత్రణ అవసరం.
ఆహారం విషయంలో మరొక ముఖ్యమైన విషయం—“ప్లేట్‌లెట్ ఫుడ్” అనే ప్రత్యేక వర్గం లేదు.
శరీరానికి శక్తి, ప్రోటీన్, విటమిన్లు, ద్రవాలు అందించే సమతుల ఆహారం తీసుకోవడం మంచిది.
ఒక్క పండు లేదా ఒక్క జ్యూస్‌పై ఆధారపడటం సరైంది కాదు.
చాలా చక్కెర ఉన్న జ్యూస్‌లు కూడా అవసరం కంటే ఎక్కువ తీసుకోకూడదు, ముఖ్యంగా డయాబెటిస్ ఉన్నవారు.
తాజా పండ్లు సాధారణంగా జ్యూస్ కంటే మెరుగైన ఎంపిక, ఎందుకంటే ఫైబర్ కూడా లభిస్తుంది.
అయితే వాంతులు లేదా నోటి ద్వారా తినడం కష్టమైతే వైద్యుడి సూచన మేరకు ద్రవాలు ఎంచుకోవాలి.
దానిమ్మ హిమోగ్లోబిన్‌ను వెంటనే పెంచుతుంది అన్నదీ అతిశయోక్తి. పోషకాహారంలో భాగంగా ఉపయోగపడుతుంది కానీ తక్షణ చికిత్స కాదు.
అదే విధంగా బీట్‌రూట్, డ్రాగన్ ఫ్రూట్, కివీ, బొప్పాయి—all పోషకాహారంలో భాగమే కానీ డెంగ్యూ చికిత్సకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
డెంగ్యూలో కోలుకునే దశలో ప్లేట్‌లెట్లు సహజంగానే మళ్లీ పెరుగుతాయి.
ఈ పెరుగుదల శరీరం వైరస్ నుంచి కోలుకుంటున్న సంకేతం.
అప్పుడు ఆకలి కూడా తిరిగి రావచ్చు, శక్తి మెరుగుపడుతుంది.
కానీ పూర్తిగా కోలుకున్న తర్వాత కూడా కొన్ని రోజులు అలసట ఉండవచ్చు.
తీవ్రమైన వ్యాయామం లేదా శారీరక శ్రమను వెంటనే ప్రారంభించకుండా క్రమంగా సాధారణ కార్యకలాపాలకు రావడం మంచిది.
డెంగ్యూ చికిత్సలో అత్యంత ప్రమాదకరమైన తప్పిదం—ప్లేట్‌లెట్ సంఖ్యపై మాత్రమే దృష్టి పెట్టి ఇతర హెచ్చరిక లక్షణాలను పట్టించుకోకపోవడం.
ఉదాహరణకు ప్లేట్‌లెట్ కౌంట్ కొంచెం బాగున్నా రోగికి తీవ్రమైన కడుపునొప్పి, వాంతులు, తక్కువ మూత్రం ఉంటే అది ఆందోళనకర పరిస్థితి కావచ్చు.
అదే సమయంలో కౌంట్ తక్కువగా ఉన్నా రోగి స్థిరంగా ఉంటే వైద్యుడు పరిశీలనతో కొనసాగించవచ్చు.
అందుకే స్వీయ నిర్ణయాలు తీసుకోవడం కంటే వైద్యుని పర్యవేక్షణ ముఖ్యం.
మొత్తంగా డెంగ్యూలో ఆహారం సహాయక పాత్ర మాత్రమే పోషిస్తుంది.
కివీ, దానిమ్మ, జామ, నారింజ, బొప్పాయి వంటి పండ్లు తీసుకోవచ్చు. తగినంత నీరు, ఓఆర్‌ఎస్, తేలికపాటి పోషకాహారం ఉపయోగపడతాయి.
కానీ వీటిలో ఏదీ ప్లేట్‌లెట్లను తక్షణంగా పెంచే నిర్ధారిత ఔషధం కాదు.
బొప్పాయి ఆకుల రసం వంటి గృహచిట్కాలను వైద్య చికిత్సకు ప్రత్యామ్నాయంగా భావించకూడదు.
తీవ్రమైన కడుపునొప్పి, పదేపదే వాంతులు, రక్తస్రావం, శ్వాస ఇబ్బంది, తీవ్రమైన నీరసం, మగత, మూత్రం తగ్గడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే ఆసుపత్రికి వెళ్లాలి.
డెంగ్యూలో అసలు ప్రాధాన్యం ప్లేట్‌లెట్ సంఖ్యకంటే మొత్తం రోగి పరిస్థితికే.
Related Stories
