ప్రజాస్వామ్యానికి భారత్ మాతృభూమి.. ప్రపంచీకరణ ప్రమాదంలో ఉందన్న ప్రధాని మోదీ

న్యూఢిల్లీ: ప్రజాస్వామ్యానికి భారత్ మాతృభూమి వంటిదని ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ పేర్కొన్నారు. దేశంలో విభిన్న అభిప్రాయాలు, భాషలు, సామాజిక వర్గాలు సహజంగా సహజీవనం చేస్తున్నాయని, ప్రజలు స్వేచ్ఛగా తమ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసే సామర్థ్యం భారత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు బలమని చెప్పారు. బ్లూంబర్గ్ న్యూ ఎకానమీ ఫోరమ్‌లో పాల్గొన్న ప్రధాని మోదీ ప్రజాస్వామ్యం, పాలన, ఆర్థికాభివృద్ధి, ప్రపంచీకరణపై విస్తృతంగా మాట్లాడారు. అధికారం ఎవరి చేతిలో ఉన్నా దాన్ని ఎలా వినియోగిస్తారన్నదే అసలు పరీక్ష అని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. ప్రభుత్వానికి అధికారం ఉండటం సహజమే అయినప్పటికీ, ఆ అధికారాన్ని ప్రజలను ప్రభుత్వ వ్యవస్థలపై శాశ్వతంగా ఆధారపడేలా చేయడానికి ఉపయోగించకూడదన్నారు. దానికి బదులుగా ప్రజలకు అవకాశాలు, సాధనాలు, సాంకేతికత, సేవలు అందించి వారిని స్వయం సమర్థులుగా తీర్చిదిద్దడమే పాలన లక్ష్యంగా ఉండాలని చెప్పారు. దేశంలో 100కు పైగా భాషలు మాట్లాడేవారు ఉన్నారని, వేలాది పత్రికలు, టెలివిజన్ చానెల్లు, భారీ స్థాయిలో సోషల్ మీడియా వినియోగం ఉందని మోదీ వివరించారు. ఈ వైవిధ్యమే భారత ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రత్యేకత అని అన్నారు. డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు ప్రజల అభిప్రాయ వ్యక్తీకరణకు కొత్త అవకాశాలు కల్పించాయని ఆయన పేర్కొన్నారు. యూట్యూబ్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్ వంటి వేదికలు ప్రజలను కేవలం వినియోగదారులుగా కాకుండా కంటెంట్ సృష్టికర్తలుగా కూడా మార్చాయని చెప్పారు. సాంప్రదాయ మీడియాతో పాటు డిజిటల్ మీడియా పెరుగుదల ప్రజా చర్చ విస్తృతిని పెంచిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. అయితే సమాచారం విస్తృతంగా అందుబాటులోకి రావడం మాత్రమే ప్రజాస్వామ్య ఆరోగ్యానికి సరిపోదు. బాధ్యతాయుతమైన సమాచార వినియోగం, వాస్తవ నిర్ధారణ, అభిప్రాయ భేదాలకు గౌరవం కూడా అంతే ముఖ్యం. ప్రధాని వ్యాఖ్యల్లో మరో ముఖ్య అంశం అధికారం వినియోగం. జ్ఞానం, సంపద, అధికారమున్న వ్యక్తి లేదా సంస్థ వాటిని ఎలా ఉపయోగిస్తుందన్నదే నిజమైన విలువలను నిర్ధారిస్తుందని ఆయన చెప్పారు. ఈ వ్యాఖ్యను ప్రభుత్వ పాలనకు మాత్రమే కాదు, కార్పొరేట్ సంస్థలు, టెక్నాలజీ కంపెనీలు, మీడియా సంస్థలు, అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలకు కూడా వర్తింపజేయవచ్చు. డిజిటల్ యుగంలో డేటా కూడా ఒక శక్తి. ప్రభుత్వాలు, కంపెనీలు భారీ స్థాయిలో డేటా సేకరిస్తున్నాయి. అందువల్ల డేటా వినియోగం పారదర్శకంగా, బాధ్యతాయుతంగా ఉండటం కీలకం. ప్రజాస్వామ్యంలో స్వేచ్ఛ అంటే కేవలం ఓటు హక్కే కాదు. ప్రశ్నించే హక్కు, విమర్శించే హక్కు, శాంతియుత నిరసన హక్కు, సమాచార హక్కు—all కలిసి వ్యవస్థను బలపరుస్తాయి. అందుకే “భారత్ ప్రజాస్వామ్యానికి మాతృభూమి” అనే వాదనకు అసలు బలం రోజువారీ సంస్థాగత ప్రవర్తన నుంచే రావాలి. కోర్టులు, ఎన్నికల సంఘం, మీడియా, పోలీసు వ్యవస్థ, పార్లమెంట్—all తమ స్వతంత్రతను ఎలా వినియోగిస్తున్నాయన్నది కీలకం. ప్రధాని ప్రసంగం జరిగిన సమయానికే దేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ, నిరసనలు, పోలీసు చర్యలపై రాజకీయ చర్చ కొనసాగుతోంది. ఈ నేపథ్యం ఆయన “స్వేచ్ఛ” వ్యాఖ్యలకు అదనపు రాజకీయ ప్రాధాన్యం తెచ్చింది. అయితే రాజకీయ విమర్శను పక్కన పెడితే, ఒక ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ తన బలాన్ని నిరూపించుకోవాలంటే అసమ్మతిని ఎలా నిర్వహిస్తుందన్నది ప్రధాన పరీక్ష. ప్రధాని ఆర్థిక అంశాలపై కూడా విస్తృతంగా మాట్లాడారు. భారత్ ప్రపంచ స్థాయి ఆర్థిక శక్తిగా ఎదుగుతోందని, ఈ ఎదుగుదల ఇతర దేశాలకు నష్టం కలిగించే విధంగా కాకుండా పరస్పర ప్రయోజనాల ఆధారంగా ఉండాలని అన్నారు. “ప్రపంచం కోసం, ప్రపంచంతో కలిసి ఎదుగుతాం” అన్న భావనను ఆయన ముందుకు తెచ్చారు. ఇది భారత విదేశాంగ, వాణిజ్య విధానంలో తరచుగా వినిపించే “సహకార వృద్ధి” దృక్పథంతో సరిపోతుంది. భారత్ తన మార్కెట్ పరిమాణం, జనాభా, టెక్నాలజీ సామర్థ్యం, తయారీ రంగ విస్తరణ వల్ల ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో మరింత ప్రాధాన్యం పొందుతోంది. కానీ వృద్ధి ఎంత వేగంగా ఉందన్నదే ఒక్క ప్రమాణం కాదు. అది ఉద్యోగాలు, ఆదాయం, ఉత్పాదకత, సామాజిక చలనం, ప్రాంతీయ సమతుల్యతగా మారుతుందా అన్నది కూడా అంతే ముఖ్యం. ప్రధాని ప్రపంచీకరణపై వ్యక్తం చేసిన ఆందోళన కూడా గమనించదగ్గది. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ దేశాలను సరఫరా గొలుసులు, వాణిజ్యం, సాంకేతికత, ఆర్థిక వ్యవస్థల ద్వారా అనుసంధానించింది. ఇప్పుడు అదే అనుసంధానం వ్యూహాత్మక బలహీనతగా మారుతోందని మోదీ హెచ్చరించారు. సరఫరా గొలుసులు రాజకీయ ఒత్తిడి సాధనాలుగా మారడం, ఇంధన సరఫరా ఒక వ్యూహాత్మక ఆయుధంగా ఉపయోగించబడటం, కీలక ఖనిజాలపై ఆధిపత్యం, చెల్లింపుల వ్యవస్థలపై నియంత్రణ—all ప్రపంచీకరణ స్వరూపాన్ని మార్చుతున్నాయని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. ఇది పూర్తిగా కొత్త సమస్య కాదు. కోవిడ్ మహమ్మారి సమయంలో సరఫరా గొలుసుల బలహీనత ప్రపంచానికి స్పష్టమైంది. సెమీకండక్టర్ కొరత, ఔషధ ముడిసరుకు సమస్యలు, రవాణా అంతరాయాలు పెద్ద ప్రభావం చూపాయి. తర్వాతి సంవత్సరాల్లో భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు ఈ సమస్యను మరింత పెంచాయి. చమురు, గ్యాస్, చిప్స్, కీలక ఖనిజాలు, సముద్ర మార్గాలు—all వ్యూహాత్మక చర్చల్లోకి వచ్చాయి. భారత్ ఈ పరిస్థితిలో “చైనా ప్లస్ వన్”, “ఫ్రెండ్‌షోరింగ్”, సరఫరా గొలుసు వైవిధ్యీకరణ వంటి అవకాశాల నుంచి లాభపడాలని చూస్తోంది. అయితే ప్రపంచీకరణ బలహీనపడితే భారత్‌కు కూడా నష్టాలు ఉంటాయి. భారత ఐటీ సేవలు, ఫార్మా, తయారీ, ఎగుమతులు, విదేశీ పెట్టుబడులు—all అంతర్జాతీయ అనుసంధానంపై ఆధారపడతాయి. అందుకే భారత్‌కు సరైన వ్యూహం ప్రపంచీకరణ నుంచి వెనక్కి తగ్గడం కాదు, ప్రమాదాలను తగ్గించే విధంగా దాన్ని పునర్నిర్మించడం. కీలక రంగాల్లో స్వావలంబన పెంచడం అవసరం. కానీ పూర్తి ఆర్థిక ఒంటరితనం ప్రాక్టికల్ కాదు. ఉదాహరణకు సెమీకండక్టర్లు, ఇంధనం, రక్షణ, టెలికాం, కీలక ఖనిజాల్లో దేశీయ సామర్థ్యం పెరగాలి. అదే సమయంలో అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలు కొనసాగాలి. ప్రధాని వ్యాఖ్యల్లో ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత కనిపిస్తుంది. భారత్ ఎదగాలి, కానీ ఇతర దేశాల నష్టంపై కాదు. అయితే ఈ దృక్పథం అమలులో వాణిజ్య విధానం కీలకం. దిగుమతి సుంకాలు, స్థానిక ఉత్పత్తి ప్రోత్సాహం, ఎగుమతి పోటీ, విదేశీ పెట్టుబడుల నియమాలు—all సమన్వయంతో ఉండాలి. అతి రక్షణాత్మక విధానం భారత కంపెనీలను అంతర్జాతీయ పోటీ నుంచి దూరం చేసే ప్రమాదం ఉంది. మరోవైపు పూర్తిగా తెరిచిన మార్కెట్ దేశీయ పరిశ్రమలను ఒత్తిడికి గురి చేయవచ్చు. అందుకే రంగాల వారీగా వ్యూహం అవసరం. ప్రపంచీకరణకు మరో కొత్త సవాలు సాంకేతిక విభజన. అమెరికా, చైనా వంటి దేశాల మధ్య టెక్నాలజీ పోటీ పెరుగుతోంది. చిప్స్, AI, క్లౌడ్, 5G, క్వాంటం కంప్యూటింగ్ వంటి రంగాలు జియోపాలిటికల్ పోటీలో కీలకంగా మారాయి. ఇలాంటి పరిస్థితిలో భారత్ తనకు అనుకూలమైన టెక్నాలజీ ఎకోసిస్టమ్ నిర్మించుకోవాలి. దేశీయ స్టార్టప్‌లు, పరిశోధన, డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్, సెమీకండక్టర్ తయారీ—all దీర్ఘకాలికంగా కీలకం. ప్రధాని డిజిటల్ వేదికల ప్రస్తావన కూడా ఈ నేపథ్యంలో ప్రాధాన్యం పొందుతుంది. సోషల్ మీడియా ప్రజాస్వామ్యానికి వేదిక అయితే, అదే సమయంలో తప్పుదారి పట్టించే సమాచారం, ఆల్గారిథమిక్ ధ్రువీకరణ, డీప్‌ఫేక్‌లు వంటి సమస్యలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. కాబట్టి స్వేచ్ఛతో పాటు బాధ్యత కూడా అవసరం. ప్రజాస్వామ్యానికి భారత్ మాతృభూమి అన్న వ్యాఖ్య ఒక చారిత్రక, రాజకీయ ప్రతిపాదన. దానికి వ్యతిరేక వాదనలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రాచీన భారతీయ గణసంఘాలు, సభా వ్యవస్థలను ప్రజాస్వామ్య మూలాలుగా కొందరు చరిత్రకారులు సూచిస్తారు. మరికొందరు ఆధునిక ప్రజాస్వామ్యం వేర్వేరు నాగరికతల చారిత్రక పరిణామాల ఫలితం అని భావిస్తారు. అందువల్ల ఈ వాదనను ఒక రాజకీయ-సాంస్కృతిక అభివ్యక్తిగా చూడటం సముచితం. ప్రస్తుత భారత ప్రజాస్వామ్య బలం మాత్రం రాజ్యాంగం, స్వతంత్ర సంస్థలు, సాధారణ ఎన్నికలు, న్యాయవ్యవస్థ, పౌర హక్కులపై ఆధారపడి ఉంది. ప్రధాని చెప్పిన “ప్రజలు స్వేచ్ఛగా చర్చిస్తారు” అనే అంశం నిజమైన అర్థం పొందాలంటే భిన్నాభిప్రాయాలకు భయంలేని వాతావరణం ఉండాలి. అదే సమయంలో తప్పుడు ప్రచారం, ద్వేష ప్రసంగం, హింసకు ప్రేరేపించే కంటెంట్‌పై చట్టబద్ధ పరిమితులు అవసరం. ఈ రెండు మధ్య సమతుల్యత ప్రజాస్వామ్య పాలనలో ఎప్పటికీ సవాలే. ఆర్థికంగా కూడా భారత్ ఎదుగుతున్న కొద్దీ ప్రపంచంలో తన బాధ్యత పెరుగుతుంది. వాణిజ్యం, వాతావరణ మార్పు, శక్తి భద్రత, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల రుణ సమస్యలు, డిజిటల్ పాలన—all అంశాల్లో భారత్ పెద్ద పాత్ర పోషించాల్సి ఉంటుంది. ప్రపంచీకరణ ప్రమాదంలో ఉందన్న ప్రధాని హెచ్చరికను ఈ విస్తృత నేపథ్యంలో చూడాలి. ప్రపంచం పూర్తిగా డీగ్లోబలైజ్ అవుతుందనే అంచనా అతిశయోక్తి కావచ్చు. కానీ “రిస్క్-అడ్జస్టెడ్ గ్లోబలైజేషన్” వైపు మార్పు మాత్రం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. అంటే కంపెనీలు కేవలం తక్కువ ఖర్చు ఉన్న దేశంలో ఉత్పత్తి చేయడం కాకుండా, రాజకీయ స్థిరత్వం, సరఫరా భద్రత, వ్యూహాత్మక సంబంధాలు కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటున్నాయి. ఇది భారత్‌కు అవకాశమే. కానీ దాన్ని అందిపుచ్చుకోవాలంటే మౌలిక సదుపాయాలు, నైపుణ్యాలు, విద్యుత్, లాజిస్టిక్స్, న్యాయ స్థిరత్వం మెరుగుపరచాలి. విదేశీ పెట్టుబడులు కేవలం మార్కెట్ పరిమాణం చూసి రావు. విధాన స్థిరత్వం, ఒప్పంద అమలు, పన్ను స్పష్టత, శ్రామిక నైపుణ్యం కూడా ముఖ్యం. భారత్ నిజంగా ప్రపంచ ఆర్థిక శక్తిగా మారాలంటే ఈ అంశాల్లో నిరంతర సంస్కరణ అవసరం. ప్రధాని ప్రసంగంలో “ఎవరికీ నష్టం కలిగించకుండా ఎదగడం” అనే భావన కూడా గమనించదగ్గది. అంతర్జాతీయ ఆర్థిక పోటీలో పూర్తి స్థాయిలో ఎవరూ నష్టపోకుండా ఎదగడం వాస్తవంగా కష్టం. ఒక దేశం తయారీ పెంచితే మరో దేశం మార్కెట్ వాటా తగ్గవచ్చు. ఒక దేశం ఎగుమతులు పెంచితే మరొకదానికి పోటీ పెరుగుతుంది. కాబట్టి ఈ వ్యాఖ్యను పరస్పర ప్రయోజనం, సహకారం, నియమాల ఆధారిత వాణిజ్యం అనే విస్తృత భావంలో చూడాలి. భారత్‌కు ముఖ్య అవకాశం గ్లోబల్ సౌత్ నాయకత్వం. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల అవసరాలు, ఆర్థిక ప్రాతినిధ్యం, టెక్నాలజీ ప్రాప్తి, వాతావరణ నిధులు వంటి అంశాల్లో భారత్ మధ్యవర్తి పాత్ర పోషించగలదు. ఇది ఆర్థిక శక్తితో పాటు దౌత్య ప్రభావాన్ని కూడా పెంచుతుంది. మొత్తంగా ప్రధాని మోదీ ప్రసంగంలో మూడు ప్రధాన సందేశాలు కనిపిస్తున్నాయి. మొదటిది—భారత ప్రజాస్వామ్యం వైవిధ్యంతో బలంగా ఉందన్న వాదన. రెండవది—అధికారాన్ని ప్రజల సాధికారత కోసం ఉపయోగించాలన్న సందేశం. మూడవది—ప్రపంచీకరణ కొత్త ప్రమాదాలను ఎదుర్కొంటోందన్న హెచ్చరిక. ఇవి మూడు పరస్పరం సంబంధిత అంశాలే. బలమైన ప్రజాస్వామ్యం, సమగ్ర ఆర్థిక వృద్ధి, స్థిరమైన అంతర్జాతీయ సహకారం—all ఒక దేశ దీర్ఘకాలిక శక్తికి అవసరం. ఇక అసలు పరీక్ష మాటల్లో కాదు, అమల్లో ఉంటుంది. ప్రజాస్వామ్య స్వేచ్ఛలు ఎంత బలంగా ఉంటాయి, ఆర్థిక వృద్ధి ఎంత విస్తృతంగా పంచబడుతుంది, ప్రపంచంతో సహకారం ఎంత స్థిరంగా ఉంటుంది అన్నదే భారత భవిష్యత్ పాత్రను నిర్ణయిస్తుంది.